Celestat to neogotycki pałacyk w samym sercu Krakowa, który kryje w sobie historię krakowskich strzelców. Dziś to oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa z ekspozycją poświęconą Bractwu Kurkowemu – jedyną taką placówką w całej Europie. Miejsce leży w Parku Strzeleckim przy ulicy Lubicz, kilka minut spacerem od dworca głównego.

Nazwa „Celestat” pochodzi ze staroniemieckiego Zielstätte, co oznacza po prostu strzelnicę. I faktycznie – przez dekady to właśnie tutaj krakowscy mieszczanie ćwiczyli celność, rywalizowali o tytuł króla kurkowego i organizowali wielkie bale w Sali Strzeleckiej.

Historia krakowskiej strzelnicy

Bractwo Kurkowe działało w Krakowie już od XIV wieku, ale swoją obecną siedzibęzyskało dopiero w 1837 roku. Wcześniej strzelcy ćwiczyli przy Bramie Mikołajskiej, a później przy pałacu w Łobzowie. Gdy w 1836 roku królem kurkowym został kupiec Józef Louis, postanowił zdobyć dla bractwa stałą siedzibę.

21 czerwca 1837 roku organizacja zakupiła od Maurycego Samelsohna rozległy ogród na przedmieściu Wesoła, zwany wcześniej Ogrodem Steinkellerowskim. W rekordowym tempie – zaledwie cztery miesiące – wzniesiono neogotycki pałacyk według projektu architekta Tomasza Majewskiego i Franciszka Lanciego. Uroczyste otwarcie odbyło się 15 października 1837 roku, połączone z konkursem strzeleckim.

To była pierwsza budowla w stylu angielskiego neogotyku w całym Krakowie. Celestat szybko stał się nie tylko siedzibą strzelców, ale też miejscem spotkań towarzyskich – w ogrodzie działała restauracja, latem odbywały się koncerty, a w Sali Strzeleckiej organizowano bale.

W 1851 roku Celestat odwiedził cesarz Franciszek Józef I. Oddał trzy strzały do specjalnej tarczy i złożył podpis w pamiątkowej księdze. Podczas kolejnej wizyty w 1880 roku podarował bractwu ekskluzywny zestaw do herbaty wykonany ze srebra przez wiedeńskiego jubilera Josepha Karola Klinkoscha.

Burzliwe czasy XX wieku

Historia Celestatu w XX wieku to pasmo okupacji i walki o odzyskanie siedziby. W 1914 roku kompleks zajęła armia austro-węgierska. Po wojnie wynajęto go YMCA, ale w 1921 roku Towarzystwo odzyskało swoją własność i wznowiło działalność.

Prawdziwa katastrofa przyszła w 1939 roku. Niemcy zajęli pałacyk, zakwaterowali w nim żołnierzy wracających z frontu wschodniego i urządzili odwszalnię. Budynek został poważnie zniszczony. Po wojnie nowe władze odmówiły zwrotu mienia – w 1951 roku Celestat odebrano bractwu, a pamiątki trafiły rok później do Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

Dopiero w 1990 roku, po zmianach ustrojowych, Ogród Strzelecki i Celestat powróciły do prawowitych właścicieli. W 1997 roku, dokładnie w 160. rocznicę zakupu ogrodu, otwarto tutaj stałą wystawę muzealną.

Co zobaczysz w muzeum

Ekspozycja zajmuje cztery sale o łącznej powierzchni około 400 metrów kwadratowych. Największą atrakcją jest Sala Strzelecka – 320-metrowe pomieszczenie z wiernie zrekonstruowanym neogotyckim wnętrzem. W latach 70. XIX wieku Adam Nowicki rozbudował Celestat, tworząc tę imponującą przestrzeń, która przez lata była największą salą balową w Krakowie.

W gablotach czeka mnóstwo trofeów i pamiątek. Najcenniejszy eksponat to Srebrny Kur – główne insygnium Bractwa Kurkowego, prawdziwe arcydzieło sztuki jubilerskiej. Według legendy podarował go organizacji sam król Zygmunt August w 1565 roku.

Sala Bracka (prawie 60 metrów kwadratowych) przedstawia najnowsze dzieje organizacji. W Zbrojowni zobaczysz łuki, strzelby, rapiery i inne militaria. Skarbczyk to niewielkie pomieszczenie, gdzie zgromadzono najcenniejsze przedmioty: zastawę cynową z XVIII wieku, dwie XVIII-wieczne skrzynie, wyroby złotnicze (w tym ten słynny zestaw do herbaty od Franciszka Józefa I), puchary, medale i odznaczenia.

Na ścianach wiszą portrety królów kurkowych – tradycję ich malowania rozpoczęto w 1834 roku i kultywuje się ją do dziś. Każdy nowy król kurkowy otrzymuje swój portret, który trafia na ściany Celestatu.

Warto wiedzieć, że to jedyna placówka w Europie zajmująca się dokumentowaniem dziejów i zwyczajów bractw kurkowych. W 1998 roku kolekcję uzupełniono o dużą kolekcję pamiątek europejskich bractw – dar od Prezydium Europejskiej Federacji Kurkowych Bractw Strzeleckich.

Park Strzelecki i pomniki

Celestat otacza zabytkowy Park Strzelecki, który sam w sobie zasługuje na uwagę. To oaza zieleni w sąsiedztwie dworca kolejowego i autobusowego – idealne miejsce na krótki odpoczynek przed dalszą podróżą.

W parku stoi kilka ciekawych pomników ufundowanych przez Towarzystwo Strzeleckie. Przed Celestatem znajdziesz popiersie Marcina Oracewicza z 1890 roku – pasamonika i znakomitego strzelca, który bronił Krakowa przed Rosjanami podczas konfederacji barskiej w 1768 roku. Pomnik wyrzeźbił Michał Korpala.

Dalej stoją monumentalne figury: Jan III Sobieski z mieczem i buławą hetmańską oraz Zygmunt August trzymający w ręku zwój papieru – prawdopodobnie statut nadany Bractwu Kurkowemu za jego panowania. Jest też pomnik Ignacego Paderewskiego, pomnik z okazji 750-lecia Bractwa Kurkowego oraz współczesny pomnik Jana Pawła II z 2000 roku autorstwa Czesława Dźwigaja.

Dzieci zainteresuje zegar słoneczny bliżej ulicy Topolowej. Można też pobawić się w tropienie kurów – symbole Bractwa Kurkowego znajdziesz nie tylko na budynku Celestatu, ale też w różnych miejscach parku.

Dla kogo to miejsce

Celestat spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii i militariów. Kolekcja broni, trofeów i pamiątek strzeleckich to gratka dla pasjonatów dawnego rzemiosła wojskowego i tradycji miejskich.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie – zwłaszcza jeśli młodsi lubią opowieści o rycerzach, konkursach i królewskich wizytach. Park Strzelecki to dobry punkt do krótkiego spaceru, a pomniki można wykorzystać do mini-lekcji historii.

Nie jest to jednak miejsce na długie zwiedzanie. Ekspozycja jest kameralna, przejrzysz ją w 30-45 minut. Jeśli dodasz spacer po parku, wyjdzie godzina, może półtorej.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Celestat znajduje się przy ulicy Lubicz 16, w Parku Strzeleckim. To dosłownie kilka minut piechotą od Dworca Głównego i Galerii Krakowskiej – wystarczy przejść przez Park Strzelecki.

Ważna informacja: Celestat jest dostępny tylko dla grup turystycznych po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej lub mailowej. Nie ma możliwości zwiedzania indywidualnego bez uprzedniego kontaktu z muzeum.

Ceny biletów: Celestat jest częścią Trasy Obronności Krakowa. Bilet łączony obejmuje także Barbakan i fragment Murów Obronnych. Cena biletu wynosi około 9 złotych (może się zmieniać – warto sprawdzić aktualne ceny na stronie Muzeum Historycznego Miasta Krakowa).

Kontakt: Rezerwacji wizyt można dokonać kontaktując się z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Najlepiej zrobić to z kilkudniowym wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie turystycznym.

Dojazd komunikacją miejską: Najbliższy przystanek to Dworzec Główny – obsługują go liczne linie tramwajowe i autobusowe. Stamtąd to dosłownie 5 minut spacerem przez park.

Parking: W okolicy znajdują się płatne parkingi przy dworcu i Galerii Krakowskiej. Można też spróbować szczęścia na ulicach przylegających do Parku Strzeleckiego, choć miejsca bywają trudne do znalezienia.

Czas zwiedzania: Na samą ekspozycję wystarczy 30-45 minut. Z parkiem i pomnikami warto zarezerwować godzinę, maksymalnie półtorej.