Pałac Konopków to późnobarokowa budowla z lat osiemdziesiątych XVIII wieku, która stoi w północno-wschodniej części Wieliczki, niedaleko słynnej Kopalni Soli i Zamku Żupnego. Dziś mieści się w nim Krakowski Oddział Instytutu Pamięci Narodowej, więc wnętrza nie są dostępne dla zwiedzających. Ale sam budynek, pięknie odrestaurowany po latach zaniedbania, zasługuje na uwagę podczas spaceru po mieście, zwłaszcza że stoi przy odnowionym Placu Skulimowskiego z fontanną.

Historia związana z solnym biznesem

Pałac wybudowali bracia Jan i Piotr Konopkowie, którzy dorobili się majątku na handlu solą. Byli frochtarzami króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – organizowali spław soli Wisłą. Razem z innymi dostojnikami tworzyli Kompanię Solną Komercjonalną, która w latach 1779-1783 niemal całkowicie zdominowała handel solą w Rzeczpospolitej.

Jan Konopka pełnił też funkcję konsula i burmistrza Wieliczki. Po jego śmierci w 1804 roku rodzina sprzedała pałac Wyższemu Urzędowi Salinarnemu. Od tego momentu budynek służył jako mieszkanie dla wyższych urzędników związanych z kopalnią – stąd bywa nazywany pałacem Salinarnym.

Jednym z mieszkańców pałacu był Feliks Piestrak, kierownik Szkoły Górniczej w Wieliczce w latach 1909-1912 oraz 1918-1924. W połowie XX wieku budynek zajmowała Miejska Biblioteka Publiczna.

Architektura i układ przestrzenny

Pierwotnie pałac był częścią większego założenia – otaczały go zabudowania gospodarcze, w tym portiernia, wozownia i browar. Od wschodu rozciągały się ogrody, a od północy park ze stawem. Dziś z tego kompleksu pozostał głównie sam pałac.

Budynek wzniesiono na wysokim tarasie otoczonym murami oporowymi, do którego prowadzą od zachodu szerokie schody. To piętrowa budowla przykryta łamanym dachem, z symetrycznie skomponowanymi elewacjami. Środkową część fasady i tylnej elewacji wyróżnia wysunięty ryzalit zakończony trójkątnym szczytem. W XIX wieku, prawdopodobnie w latach trzydziestych, nadano elewacjom klasycystyczny wygląd, który przetrwał do dziś.

Od ruiny do odrestaurowanej perełki

Po drugiej wojnie światowej pałac popadł w tak fatalny stan, że władze rozważały jego rozbiórkę. Mury i budynek niszczyały, a mroczne piwnice zyskały swoją legendę – były celem nielegalnych wypraw uczniów z pobliskiej szkoły podstawowej.

W 1985 roku władze Wieliczki odkupiły pałac i zdecydowały o generalnym remoncie. Prace trwały w latach 1988-1992, ale zabrakło pieniędzy na dokończenie. Szukano inwestora, który mógłby właściwie zagospodarować obiekt. W 2001 roku przekazano go Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na siedzibę IPN.

Nowy użytkownik zakończył remont i dostosował budynek do swoich potrzeb. Pod tarasem powstał magazyn o powierzchni około tysiąca metrów kwadratowych. Na elewacji pałacu w 2010 roku umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą prezesowi IPN Januszowi Kurtyce, który zginął w katastrofie smoleńskiej.

Co można zobaczyć dziś

Pałac Konopków nie jest otwarty dla turystów – to budynek użytkowy, siedziba archiwum IPN. Można go jednak podziwiać z zewnątrz podczas spaceru po Wieliczce. Położenie przy Placu Skulimowskiego sprawia, że łatwo go znaleźć, a sam plac został niedawno odnowiony i wygląda bardzo ładnie.

Budynek najlepiej oglądać od strony zachodniej, gdzie widoczne są reprezentacyjne schody prowadzące na taras i główna fasada z charakterystycznym ryzalitem. Warto też obejść pałac dookoła, żeby zobaczyć klasycystyczne detale elewacji.

Dla kogo i kiedy warto się wybrać

Pałac Konopków to pozycja raczej dla miłośników architektury i historii, którzy zwiedzają Wieliczkę kompleksowo. Rodziny z dziećmi prawdopodobnie bardziej zainteresują się Kopalnią Soli czy Zamkiem Żupnym, gdzie można wejść do środka i zobaczyć wystawy.

Jeśli jednak planujecie spacer po centrum miasta, warto włączyć pałac do trasy. Znajduje się niedaleko głównych atrakcji Wieliczki – od Zamku Żupnego dzieli go zaledwie kilka minut spacerem. Na samo obejrzenie budynku wystarczy 10-15 minut.

Informacje praktyczne dla zwiedzających

Pałac Konopków znajduje się przy Placu Skulimowskiego w Wieliczce (adres: ul. Słowackiego 22). Z centrum miasta dojdzie się tam pieszo w kilka minut – wystarczy kierować się w stronę północno-wschodniej części miasta, w kierunku Kopalni Soli.

Ponieważ budynek nie jest dostępny do zwiedzania, nie ma biletów ani godzin otwarcia. Można go oglądać z zewnątrz o dowolnej porze, najlepiej w ciągu dnia, kiedy dobrze widać detale architektoniczne. Parking znajduje się w pobliżu, choć w centrum Wieliczki bywa ciasno, zwłaszcza w sezonie turystycznym.

Zespół pałacu wpisany jest do rejestru zabytków od 1985 roku. Zwiedzając Wieliczkę, można połączyć wizytę przy pałacu z innymi atrakcjami – Kopalnią Soli Wieliczka, Muzeum Żup Krakowskich w Zamku Żupnym, tężnią solankową czy licznymi kościołami w centrum miasta.