Pośrodku krakowskiego Rynku Głównego stoi renesansowy budynek, który od XIII wieku pełni tę samą funkcję – jest miejscem handlu. Sukiennice to nie muzealny eksponat, tylko żywa hala targowa, gdzie obok stoisk z pamiątkami mieści się galeria z dziełami Matejki i Malczewskiego, a pod spodem kryją się średniowieczne podziemia z archeologicznymi odkryciami.

Sam Rynek Główny to jeden z największych średniowiecznych placów w Europie – 200 na 200 metrów powierzchni wytyczonej w XIII wieku. Do dziś zachował swoje proporcje i układ.

Jak średniowieczna hala targowa przetrwała do dziś

Pierwsze Sukiennice to były dwa rzędy kamiennych kramów tworzących uliczkę na środku Rynku. Zamykano ją na noc kratą, żeby chronić towar przed złodziejami. Kazimierz Wielki w XIV wieku postawił gotycką halę długości 108 metrów – z ostrołukowymi arkadami, które widać do dziś po bokach budynku.

W 1555 roku budynek spłonął podczas wielkiego pożaru. Przy odbudowie zatrudniono włoskich architektów, którzy przyjechali do Polski za królową Boną. Dzięki nim Sukiennice dostały renesansową attykę z maszkaronami – grotekowymi twarzami zaprojektowanymi przez Santiego Gucciego. Halę podzielono na dwa poziomy. Piętro nazwano smatruzem, od niemieckiego słowa oznaczającego hałas – bo sprzedające tam przekupki robiły niesamowity jazgot.

W latach 1875-1879 Sukiennice przeszły gruntowną przebudowę według projektu Tomasza Prylińskiego. Wyburzono wszystkie dobudówki, które przez wieki przyczepiały się do głównego gmachu. Pojawiły się arkadowe podcienia i neogotyckie detale. Na szczytach umieszczono karykatury prezydentów Krakowa – Józefa Dietla i Mikołaja Zyblikiewicza, wyrzeźbione przez Walerego Gadomskiego według projektów Jana Matejki.

W przejściu przez Sukiennice wisi żelazny nóż – symbol surowego prawa magdeburskiego. Złodziejom obcinano ucho, a poważniejszych przestępców oddawano w ręce kata. Z nożem wiąże się też legenda o dwóch braciach budowniczych wież Mariackiego.

Co zobaczysz w środku – handel, sztuka i podziemia

Na parterze Sukiennic działa to samo co siedem wieków temu – handel. Tyle że zamiast sukna i przypraw kupić można drewniane wyroby, biżuterię bursztynową, skórzane torby czy góralskie parzenice. Część stoisk oferuje ręcznie robione rzeczy, choć trzeba uważać na masową produkcję podszywającą się pod rękodzieło.

Parter to też kawiarnia Noworolski – jedna z najstarszych w Krakowie, z wnętrzem pamiętającym czasy Młodej Polski.

Na pierwszym piętrze mieści się Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku – oddział Muzeum Narodowego. To tam w 1879 roku Henryk Siemiradzki podarował swoje monumentalne płótno „Pochodnie Nerona” jako pierwszy eksponat nowo powstałego muzeum. Ekspozycja pokazuje polskie malarstwo od oświecenia po symbolizm: obrazy Bacciarellego, Michałowskiego, Siemiradzkiego, Chełmońskiego. W ostatniej sali wisi „Czwórka” Chełmońskiego – galopująca wprost na widza zaprzęg koni – i wczesne symboliczne dzieła Malczewskiego.

Układ galerii nawiązuje do XIX-wiecznego sposobu pokazywania sztuki. Obrazy wiszą gęsto, sale mają reprezentacyjny charakter. To nie sterylna biała kostka, tylko wnętrze z historią.

Podziemia Rynku – średniowieczny Kraków pod stopami

W 2010 roku otwarto Podziemia Rynku Głównego – oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Wejście znajduje się przy Sukiennicach. Pod ziemią czeka cztery metry niżej położony średniowieczny poziom miasta z fundamentami pierwszych kramów, brukami, śladami cmentarza i warsztatów rzemieślniczych.

Zwiedzanie odbywa się szklanymi kładkami zawieszonymi nad zabytkami. Multimedialną scenografię uzupełniają odnalezione przez archeologów monety, ozdoby, narzędzia. Można zobaczyć rekonstrukcję dawnego Rynku i zrozumieć, jak miasto się zmieniało przez wieki.

Podziemia to jedno z ciekawszych muzeów archeologicznych w Polsce – nie tylko zbiór artefaktów, ale opowieść o życiu średniowiecznego Krakowa.

Rynek Główny – coś więcej niż plac wokół Sukiennic

Sukiennice stoją pośrodku, ale sam Rynek to znacznie więcej. Wieża Ratuszowa – jedyny pozostały fragment gotyckiego ratusza rozebranego w XIX wieku. Kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza i hejnałem granym co godzinę z wyższej wieży. Pomnik Adama Mickiewicza, przy którym umawia się pół Krakowa. Kamienice z podcieniami, kawiarnie, restauracje.

Latem Rynek pełen jest stolików ogródków gastronomicznych, dorożek czekających na turystów, ulicznych muzyków. Zimą staje tu jeden z największych jarmarków bożonarodzeniowych w Polsce. W każdą czwartek od wiosny do jesieni odbywa się Dni Kultury Żydowskiej z koncertami klezmerskimi.

Rynek Główny ma dokładnie 200 na 200 metrów – takie wymiary nadano mu przy lokacji miasta w 1257 roku. To jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie.

Dla kogo to miejsce

Sukiennice i Rynek działają na każdego inaczej. Miłośnicy historii docenią warstwy architektoniczne i ciągłość funkcji przez osiem wieków. Fani sztuki spędzą godzinę w galerii na piętrze. Rodziny z dziećmi zejdą do Podziemów, gdzie interaktywne instalacje trzymają uwagę nawet młodszych zwiedzających.

Można też po prostu przejść przez halę Sukiennic, rzucić okiem na stoiska i wyjść po drugiej stronie – to najpopularniejsza trasa przechodnia przez Rynek. Albo usiąść w kawiarni pod arkadami i obserwować tłum. Rynek nie wymaga specjalnego przygotowania ani nastawienia – działa na własnych zasadach, niezależnie od tego, czy ktoś przyszedł tu świadomie, czy trafił przypadkiem.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach:

• Bilet normalny: 18 zł, ulgowy: 10 zł
• Wtorek – bezpłatny wstęp na wystawy stałe
• Poniedziałki – muzeum nieczynne
• Godziny otwarcia: wtorek-sobota 10:00-18:00, niedziela 10:00-16:00

Podziemia Rynku:

• Bilet normalny: około 24 zł, ulgowy: około 19 zł (ceny mogą się zmieniać)
• Zwiedzanie z przewodnikiem lub z audioprzewodnikiem
• Warto rezerwować bilety online – miejsce popularne, kolejki bywają długie
• Poniedziałki – muzeum nieczynne

Kramy na parterze Sukiennic: czynne codziennie, zwykle od 9:00 do późnego popołudnia, wstęp bezpłatny

Jak dojechać: Rynek Główny leży w centrum Starego Miasta objętego strefą ograniczonego ruchu. Najbliższe parkingi płatne znajdują się przy Plantach. Najwygodniej dojść pieszo z dworca głównego (15 minut) lub dojechać tramwajem do przystanków Teatr Słowackiego, Poczta Główna lub Teatr Bagatela, stamtąd kilka minut spacerem.

Ile czasu poświęcić: samo przejście przez Sukiennice to 5 minut. Galeria na piętrze – godzina. Podziemia Rynku – godzina do półtorej. Jeśli dodać spacer po Rynku, kawę, oglądanie kamieniczek – spokojnie można spędzić tu pół dnia.

Pod zewnętrzną częścią Sukiennic zachowało się zabytkowe oświetlenie gazowe – wciąż sprawne i używane.

Sukiennice to nie atrakcja do odwiedzenia i odhaczenia. To miejsce, przez które przechodzi się wielokrotnie podczas pobytu w Krakowie – rano w drodze na kawę, po południu skracając sobie drogę, wieczorem wracając z restauracji. I za każdym razem wygląda trochę inaczej, w zależności od pory dnia, światła, tłumu. Może właśnie dlatego przetrwało osiem wieków – bo nigdy nie przestało być potrzebne.