W północno-zachodniej części Wieliczki, nieopodal słynnej Kopalni Soli, stoi barokowy zespół klasztorny, który od prawie 400 lat jest wpisany w krajobraz miasta. Kościół pod wezwaniem Stygmatów św. Franciszka z Asyżu wraz z klasztorem franciszkanów-reformatów to miejsce, które łączy w sobie wartość historyczną, architektoniczną i duchową. Dla odwiedzających to przede wszystkim okazja do zobaczenia pierwszej murowanej świątyni reformatów w Małopolsce oraz do poznania historii, która splotła losy zakonników z dziejami górniczego miasta.

Historia klasztoru – od fundacji królewskiej po czasy współczesne

Reformaci pojawili się w Wieliczce w 1623 roku na wyraźne zaproszenie. Nie był to przypadek – radni miejscy i zarząd żup solnych szukali ratunku w trudnych czasach. XVII wiek przyniósł Wieliczce szereg klęsk: epidemie, pożary, nawet trzęsienie ziemi. Do tego dochodził upadek moralny i religijny mieszkańców, a także nasilające się wpływy kalwinizmu i innych nurtów reformacyjnych.

Jesienią 1623 roku zakonnicy wybudowali na terenie ofiarowanym przez mieszczan niewielką kaplicę i dom klasztorny. Rok później rozpoczęła się budowa właściwego kościoła. Wsparcie finansowe zapewnił sam król Zygmunt III Waza, co nadało przedsięwzięciu rangę fundacji królewskiej. Budowę ukończono w 1626 roku, a konsekracji świątyni dokonał sufragan krakowski biskup Mikołaj Lipnicki.

Wielicki kościół reformatów stał się wzorem dla wszystkich późniejszych świątyń tego zakonu w Małopolsce. To właśnie na nim wzorowały się obiekty w Bieczu, Krakowie, Lublinie, Przemyślu czy Zakliczynie.

W latach 1650-1655, dzięki pomocy wielickiego żupnika Sebastiana Koszuckiego, dobudowano murowany klasztor na planie czworoboku z wewnętrznym wirydarzem. Pożar w 1718 roku poczynił spore szkody, ale dzięki wsparciu górniczej braci zespół szybko odbudowano. Kolejna rozbudowa nastąpiła w 1928 roku, kiedy wzniesiono gmach nowicjatu – dziś funkcjonuje tam Kolegium św. Antoniego z Padwy i bł. Krystyna Gondka.

Co zobaczysz we wnętrzu kościoła

Kościół to jednonawowa budowla nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami. Wnętrze pokrywa polichromia o motywach roślinnych i symbolicznych, namalowana w 1928 roku według projektu Jana Bukowskiego. Zanim przekroczysz próg świątyni, warto zwrócić uwagę na dziedziniec ogrodzony murem z czternastoma stacjami Drogi Krzyżowej oraz na trzy płaskorzeźby w szczycie fasady: Stygmatyzację św. Franciszka, św. Antoniego Padewskiego i św. Piotra z Alkantary.

W ołtarzu głównym, ufundowanym przez rodzinę Grabowskich z Wieliczki, znajduje się XVIII-wieczny drewniany krzyż, a po jego bokach figury św. Ludwika, króla Francji, i św. Elżbiety Węgierskiej.

Największą atrakcją jest jednak Kaplica Matki Bożej, dobudowana w 1989 roku. Mieści się w niej obraz Matki Bożej Łaskawej Księżnej Wieliczki – płótno namalowane około 1640 roku na płycie kamiennej w technice tempery tłustej. Obraz przeniesiono do kościoła z przydrożnej kapliczki, która stała w miejscu, gdzie później wzniesiono klasztor. Wieliczanie od wieków darzą ten wizerunek szczególną czcią. W 1995 roku obraz został ukoronowany koronami poświęconymi przez papieża Jana Pawła II.

Ocalenie Wieliczki od zniszczeń podczas II wojny światowej mieszkańcy przypisywali opiece Matki Bożej Łaskawej. To ona, według lokalnej tradycji, osłoniła miasto przed bombardowaniami i grabieżą.

Sanktuarium i kult Brata Alojzego Kosiby

Kościół pełni funkcję Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej Księżnej Wieliczki, ale to nie jedyny punkt odniesienia dla pielgrzymów. Przez 61 lat, od 1878 do 1939 roku, z klasztorem był związany Sługa Boży Brat Alojzy Kosiba. Ten skromny zakonnik, pełniący funkcję furtiana, zyskał opinię świętości wśród mieszkańców Wieliczki. Wieliczanie modlą się o jego beatyfikację, a jego postać przypomina, że świętość może rodzić się w codzienności i prostocie.

Ulica, przy której stoi klasztor, nosi dziś imię Brata Alojzego Kosiby – to symboliczne upamiętnienie człowieka, który przez ponad pół wieku był częścią tego miejsca.

Porcjunkula – kopia kaplicy św. Franciszka

W ogrodzie przyklasztornym znajduje się wyjątkowy obiekt – wierna kopia Porcjunkuli, małej kaplicy, którą św. Franciszek z Asyżu otrzymał od benedyktynów i w której odbudował w XIII wieku swoją wspólnotę zakonną. Wielicka Porcjunkula została wzniesiona w 2000 roku z inicjatywy ojca Ludwika Kurowskiego na jubileusz 2000 lat chrześcijaństwa. Poświęcenia dokonał 11 czerwca 2000 roku kardynał Franciszek Macharski, metropolita krakowski.

To kameralne miejsce, do którego warto zajrzeć podczas wizyty. Dla osób zainteresowanych duchowością franciszkańską stanowi punkt kontaktu z tradycją sięgającą początków zakonu.

Dla kogo jest to miejsce

Klasztor franciszkanów-reformatów to przede wszystkim propozycja dla miłośników architektury sakralnej i historii. Barokowe wnętrze, cenne obrazy i rzeźby, historia sięgająca początków XVII wieku – to wszystko przemówi do osób ceniących zabytki i kulturę.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w klasztorze z pobliską Kopalnią Soli – to naturalny punkt programu dla tych, którzy spędzają w Wieliczce cały dzień. Spacer po dziedzińcu z Drogą Krzyżową, zajrzenie do Porcjunkuli w ogrodzie – to elementy, które mogą zainteresować młodszych zwiedzających, choć oczywiście nie jest to miejsce z typowymi atrakcjami dla dzieci.

Pielgrzymi i osoby poszukujące ciszy znajdą tu przestrzeń do modlitwy i refleksji. Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej przyciąga wiernych z całej Małopolski, a atmosfera klasztoru sprzyja wyciszeniu.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać, ile czasu poświęcić

Klasztor znajduje się przy ulicy Brata Alojzego Kosiby 31, w północno-zachodniej części Wieliczki. Z centrum miasta można dojść pieszo w około 15 minut. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking w okolicy.

Kościół jest otwarty dla zwiedzających codziennie. Najlepiej odwiedzić go poza godzinami mszy świętych, by spokojnie obejrzeć wnętrze i nie przeszkadzać w nabożeństwie. Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć oczywiście mile widziana jest ofiara na utrzymanie świątyni.

Na zwiedzanie samego kościoła wystarczy 20-30 minut. Jeśli chcesz zajrzeć do Porcjunkuli w ogrodzie i spokojnie obejrzeć dziedziniec z Drogą Krzyżową, warto zarezerwować około godziny.

Dodatkowe informacje można uzyskać pod numerem telefonu +48 12 278 18 66 lub na stronie internetowej klasztorwieliczka.pl. Można również napisać na adres mailowy klasztoru.

Warto pamiętać, że to miejsce kultu religijnego – odpowiedni strój i zachowanie to podstawa. Nie ma tu przewodników ani zorganizowanych tras zwiedzania, ale to akurat dodaje autentyczności – oglądasz miejsce takim, jakim jest na co dzień, bez turystycznej otoczki.