Na wielickich Plantach, tuż poniżej kościoła św. Klemensa, stoi kilkumetrowy pomnik Adama Mickiewicza wykuty z jasnego wapienia. To jeden z trzech pomników wieszcza autorstwa Tadeusza Błotnickiego i zarazem ciekawy przykład tego, jak odrzucone projekty konkursowe na krakowski pomnik trafiały do innych galicyjskich miast. Mieszkańcy Wieliczki zbierali na niego pieniądze przez 13 lat, a dziś jest to naturalny punkt spacerów po centrum miasta, które przecież kojarzy się przede wszystkim z kopalnią soli.

Historia pomnika – od konkursu krakowskiego do Wieliczki

Pomysł ufundowania pomnika Mickiewicza w Wieliczce pojawił się w 1890 roku, gdy szczątki poety sprowadzono do Krakowa i pochowano w katedrze wawelskiej obok polskich królów. Już 25 czerwca Rada Miasta podjęła decyzję o nadaniu imienia wieszcza najpiękniejszemu ogrodowi miejskiemu oraz fragmentowi ówczesnej ulicy Krakowskiej. Postanowiono też wznieść pomnik.

W tym celu powołano specjalny Komitet, który zajął się zbieraniem funduszy. Nie było łatwo – przez 13 lat organizowano przedstawienia, spektakle i społeczne składki, by w końcu zebrać ponad 2000 koron. To wystarczyło, żeby w 1903 roku zrealizować projekt.

Sam pomnik to efekt ciekawego zbiegu okoliczności. W Krakowie ogłoszono aż trzy konkursy na pomnik Mickiewicza, a artyści, których prace odrzucono, często modyfikowali swoje projekty i sprzedawali je innym miastom w Galicji. Tak zrobił Tadeusz Błotnicki – krakowski rzeźbiarz i profesor Politechniki Lwowskiej. Swój projekt sprzedał do Stanisławowa (dziś Iwano-Frankiwsk na Ukrainie), gdzie pomnik stanął w 1898 roku, a później także do Wieliczki. Do Tarnowa trafiło z kolei popiersie wykrojone z pierwotnego projektu.

W efekcie w niewielkim odstępie czasowym powstały dwa niemal bliźniacze pomniki Mickiewicza – w Stanisławowie i Wieliczce. Ten pierwszy został później uszkodzony i przerobiony na odlew z brązu, więc wielicki pozostał w oryginalnej formie kamiennej.

Uroczyste odsłonięcie w 1903 roku

Ceremonia odsłonięcia pomnika odbyła się 29 listopada 1903 roku w parku miejskim. Wziął w niej udział burmistrz Zygmunt Miczyński oraz tłumy mieszkańców Wieliczki. Dla miasta było to ważne wydarzenie – pomnik stawał się symbolem patriotyzmu i przywiązania do polskiej kultury w czasach zaborów.

Wielką zasługę w realizacji projektu miał Tadeusz Popiołek, jeden z założycieli Towarzystwa Upiększania Miasta, który przez lata zabiegał o zebranie środków i doprowadzenie przedsięwzięcia do końca.

Co przedstawia pomnik i z czego został wykonany

Pomnik ma kilka metrów wysokości i przedstawia pełną postać poety. Mickiewicz stoi z jedną ręką przyłożoną do piersi, w drugiej trzyma księgę. Cała rzeźba wraz z cokołem została wykuta z dwóch rodzajów jasnego wapienia – figura z pińczowskiego, podstawa z dobczyckiego.

Na przedniej części cokołu widnieje napis: „Adamowi Mickiewiczowi – Wieliczka”, z tyłu data „1903″. Monument otacza rabata kwiatowa, która latem dodaje mu uroku.

Tadeusz Błotnicki był uznanym rzeźbiarzem swojej epoki. Jego prace można zobaczyć między innymi na krakowskim Teatrze Słowackiego (alegorie Poezji, Dramatu i Komedii) czy w Ogrodzie Botanicznym (popiersie Mariana Raciborskiego). Tworzył też pomniki w innych miastach – Jana III Sobieskiego w Przemyślu czy Tadeusza Kościuszki w Jaśle.

Wędrówka pomnika przez Wieliczkę

Pierwotnie pomnik stanął w parku miejskim, gdzie pozostawał przez ponad 40 lat. Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945 roku, przeniesiono go na obecne miejsce – na Planty poniżej kościoła św. Klemensa, w samym sercu miasta.

Planty to dawny Rynek Dolny, miejsce gdzie kiedyś funkcjonowało centrum handlu solą. Dziś to przestrzeń parkowa ciągnąca się od placu Tadeusza Kościuszki, wzdłuż ulicy Powstania Warszawskiego, aż do Zamku Żupnego. Pomnik Mickiewicza stanowi centralny punkt tego układu.

W 2023 roku Wieliczka obchodziła 120. rocznicę odsłonięcia pomnika. Z tej okazji Muzeum Żup Krakowskich przygotowało wystawę planszową oraz okolicznościową publikację poświęconą historii monumentu.

Dla kogo to miejsce i co tu można zobaczyć

Pomnik Mickiewicza to przede wszystkim element spaceru po centrum Wieliczki. Nie jest to osobna atrakcja wymagająca specjalnego planowania – raczej naturalny punkt na trasie między innymi zabytkami miasta. Warto połączyć jego oglądanie z wizytą w pobliskim Zamku Żupnym, kościele św. Klemensa czy oczywiście w Kopalni Soli.

Miejsce spodoba się miłośnikom historii i architektury XIX wieku, a także tym, którzy lubią tropić ciekawostki – fakt, że ten sam projekt pomnika stoi (w nieco zmienionej formie) na Ukrainie, to niezła anegdota. Dla rodzin z dziećmi to po prostu przyjemny zakątek do krótkiego odpoczynku podczas zwiedzania miasta.

Planty wokół pomnika to zadbana zieleń, ławki i przestrzeń do swobodnego przechadzania się. Latem kwitną tu kwiaty, a całość tworzy spokojną atmosferę w centrum dość ruchliwej Wieliczki.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Pomnik znajduje się na wielickich Plantach, poniżej kościoła św. Klemensa, w centrum miasta przy ulicy Powstania Warszawskiego. To dosłownie kilka minut spacerem od głównych punktów miasta, w tym od wejścia do Kopalni Soli.

Dostępność: Pomnik jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę. Nie ma tu biletów, godzin otwarcia ani żadnych ograniczeń. To obiekt w przestrzeni publicznej, który można oglądać o każdej porze.

Jak dojechać: Do Wieliczki można dotrzeć z Krakowa autobusami komunikacji miejskiej (linie 304, 252) lub pociągiem (stacja Wieliczka Rynek-Kopalnia). Z dworca kolejowego do pomnika to około 5-7 minut spacerem. Samochodem z Krakowa to niecałe 15 km – w centrum Wieliczki dostępne są płatne parkingi.

Ile czasu poświęcić: Sam pomnik można obejrzeć w kilka minut. Jeśli jednak spaceruje się po Plantach i okolicy, warto zarezerwować pół godziny na spokojne zwiedzanie tego fragmentu miasta.

Co w pobliżu: W zasięgu krótkiego spaceru znajdują się Zamek Żupny (siedziba Muzeum Żup Krakowskich), kościół św. Klemensa, park im. Adama Mickiewicza oraz oczywiście Kopalnia Soli Wieliczka – najsłynniejsza atrakcja miasta, wpisana na listę UNESCO.

Wieliczka to miasto, które żyje solą od wieków, ale ma też swoje mniejsze, ciche zakątki. Pomnik Mickiewicza na Plantach to jeden z nich – nie przyciąga tłumów turystów jak kopalnia, ale dobrze wpisuje się w klimat miasta i jego historię.